เขื่อนเขาแหลม เป็นโครงการหนึ่งของ แผนพัฒนา ลุ่มน้ำ แม่กลอง ซึ่งมีบทบาท สำคัญ ต่อการพัฒนา การเกษตร และ อุตสาหกรรม ในบริเวณพื้นที่ กว้างใหญ่ ของลุ่มน้ำ แม่กลอง และการไฟฟ้า ฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ได้พัฒนา ให้สามารถ ผลิตไฟฟ้า เพื่ออำนวยประโยชน์ ให้กับประชาชน เพิ่มมากขึ้น เขื่อนเขาแหลม จึงจัดเป็น เขื่อนอเนกประสงค์ อีกแห่งหนึ่ง ของประเทศไทย

เขื่อนเขาแหลม เป็นสัญลักษณ์ ของความก้าวหน้า ทางเทคโนโลยี ที่สามารถ ผสมผสาน ไปกับ ความงาม ตามธรรมชาติ ของภูมิประเทศ ได้อย่างเหมาะสม จัดเป็นแหล่ง ท่องเที่ยว ที่น่าสนใจ ควรค่า แก่การเยี่ยมชม แห่งหนึ่ง ของอำเภอ ทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี

เขื่อนเขาแหลม เป็นเขื่อนหินถม แห่งแรก ของประเทศไทย ที่ดาดผิวหน้า ด้วยคอนกรีต เสริมเหล็ก ตั้งอยู่บน แม่น้ำแควน้อย ในท้องที่ ตำบลท่าขนุน อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี อยู่ห่างจาก ตัวอำเภอ ทองผาภูมิ ไปทางทิศตะวันตก เฉียงเหนือ ประมาณ ๖ กิโลเมตร

มีความสูงจากฐาน ๙๒ เมตร สันเขื่อนกว้าง ๑๐ เมตร ยาว ๑,๐๑๙ เมตร สูงจาก ระดับน้ำทะเล ปานกลาง (รทก.) +๑๖๑.๗๕ เมตร ปริมาตรตัวเขื่อน ประมาณ ๘.๑ ล้านลูกบาศก์เมตร

อ่างเก็บน้ำ
อยู่ในท้องที่ อำเภอ ทองผาภูมิ และ อำเภอสังขละบุรี ของจังหวัด กาญจนบุรี มีพื้นที่ รับน้ำฝน ๓,๗๒๐ ตารางกิโลเมตร ปริมาณน้ำไหล เข้าอ่างเฉลี่ยปีละ ๕,๕๐๐ ล้านลูกบาศก์เมตร และมีปริมาตร เก็บกักสูงสุด ปกติ ๘,๘๖๐ ล้านลูกบาศก์เมตร ที่ระดับ +๑๕๕.๐ เมตร (รทก.)

โรงไฟฟ้า
เป็นอาคาร คอนกรีตเสริมเหล็ก ติดตั้ง เครื่องกำเนิดไฟฟ้า ขนาดกำลังผลิต เครื่องละ ๑๐๐,๐๐๐ กิโลวัตต์ จำนวน ๓ เครื่อง รวมกำลังผลิต ๓๐๐,๐๐๐ กิโลวัตต์ ให้พลังงานเฉลี่ยปีละ ๗๖๐ ล้านกิโลวัตต์ชั่วโมง

การก่อสร้าง
เริ่มในเดือนมีนาคม ๒๕๒๒ แล้วเสร็จในปี ๒๕๒๗ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนิน พร้อมด้วย สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และสมเด็จพระเจ้า ลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ฯ ทรงประกอบ พิธีเปิด เขื่อนเขาแหลม เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๙ มกราคม ๒๕๒๙

เขื่อนเขาแหลม นอกเหนือจาก สามารถผลิตพลังงานไฟฟ้าแล้ว ยังได้เอื้ออำนวย ประโยชน์ ในด้านอื่นๆ อีก เช่น ช่วยบรรเทาอุทกภัย ซึ่งโดยปกติ น้ำในฤดูฝน ทั้งในลำน้ำแควน้อย และแควใหญ่ จะมีปริมาณมาก เมื่อไหลมารวมกัน จะทำให้เกิด น้ำท่วม ลุ่มน้ำแม่กลอง เป็นประจำ หลังจากได้ก่อสร้าง เขื่อนศรีนครินทร์ และเขื่อนเขาแหลม แล้วเสร็จ อ่างเก็บน้ำ ของเขื่อนทั้งสอง จะช่วย เก็บกักน้ำไว้ เป็นการบรรเทา อุทกภัย ในพื้นที่ดังกล่าว อย่างถาวร

ทางด้าน การชลประทาน และการเกษตร ทำให้มีแหล่งน้ำถาวร เพิ่มขึ้น อีกหนึ่งแห่ง เพื่อช่วยเสริม ระบบการชลประทาน ในพื้นที่ ของโครงการแม่กลองใหญ่ โดยเฉพาะ ทำการเพาะปลูกในฤดู แล้ง จะได้ผลผลิต การเกษตรเพิ่มขึ้น

ทางด้านการประมง อ่างเก็บน้ำเหนือเขื่อนเหมาะสำหรับ เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืด ได้เป็นอย่างดี และยังช่วยเพิ่มพูนรายได้ให้แก่ประชาชน อีกทางหนึ่งด้วย

สำหรับประโยชน์ ที่นับว่าสำคัญ อีกประการหนึ่ง คือ ช่วยด้านน้ำเค็มและน้ำเสีย ในฤดูแล้ง ซึ่งก่อนหน้านี้ ที่บริเวณปากน้ำ แม่กลอง จะมีน้ำเค็ม ย้อนเข้ามา ในฤดูแล้ง รวมทั้ง ยังมีน้ำเสีย จากโรงงานอุตสาหกรรม ของสองฝั่ง แม่กลองอีกส่วนหนึ่ง และ จากการที่ ปล่อยน้ำ จากเขื่อน เพิ่มขึ้น ในฤดูแล้ง จะช่วยขับไล่น้ำเสีย และผลักดันน้ำเค็ม ทำให้ สภาพน้ำ ในแม่น้ำแม่กลอง มีคุณภาพดีขึ้น

นอกจากนี้ เขื่อนเขาแหลม ยังเป็นเส้นทางคมนาคม ทางน้ำ และเป็นแหล่ง ท่องเที่ยว ที่สำคัญ ที่สวยงาม อีกแห่งหนึ่ง ของประเทศไทย ในแต่ละปี จะมีนักทัศนาจร ทั้งชาวไทย และ ชาวต่างประเทศ มาเยี่ยมชม กันเป็นจำนวนมาก

ตามเส้นทางสู่เขื่อนเขาแหลม มีสถานที่ท่องเที่ยวทั้งตามธรรมชาติ และที่มีความสำคัญ ทางประวัติศาสตร์ และโบราณคดีมากมาย อาทิ สะพานข้ามแม่น้ำแคว ปราสาทเมืองสิงห์ น้ำตกไทรโยคน้อย น้ำตกไทรโยคใหญ่ ถ้ำดาวดึงส์ เป็นต้น